inne:  Informator Forum Galeria

Witamy

w internetowym wydaniu "Gazety miechowskiej". Strony te są aktualizowane równocześnie z ukazywaniem się "Gazety" w sprzedaży ...
Strona główna

Kontakt z redakcją:

tel/fax: (041) 383 40 26
Plac Kościuszki 7/28
32-200 Miechów

Numery archiwalne:

2003 202 201 200 199 198 196 195 194 193 192 191 190 189 188 187 186 185 184 183 182 181 180 179 178 177 176 175 174 173 172 171 170 169 168 167 166 165 164 163 162 161 160 159 158 157 156 155 154 153 150 149 148 147 146 145 144 143 142 141 140 139 138 137 136 135 134 133 132 131 130 129 128 127 126 125 124 123 122 121 120 119 118 117 116 114 113 112 111 110 109 108 106 105 104 103 102 101 100 99 98 97 96 95
Maurycy Beniowski brał ślub w Wielkanocy
Położona na terenie gminy Gołcza, nad rzeczułką Gołczanką, nieopodal Miechowa, przy szlaku prowadzącym z Krakowa na Żarnowiec, a potem dalej ku Mazowszu i Wielkopolsce, wieś Wielkanoc, występująca w źródłach od 1382, zaciekawia zarówno nazwą /wyjaśnienie jej powstania jest przedmiotem poszukiwań, chociaż uznani onomastycy wypowiedzieli się, że jest to miejscowość, w której był rozwinięty kult święta Wielkanocy, tj. niczego bliżej nie wyjaśnili/ oraz związkami z wyznawcami protestantyzmu /mieli tutaj głośny w Małopolsce, założony w 1616 zbór - zamknięty w 1844 roku, cmentarz, szkołę, a nawet drukarnię/.

   20 kwietnia 1768 roku w Wielkanocy, w murach tego starego zboru, ożenił się Maurycy Beniowski 27. letni młodzieniec z Verbó /Vrbove/ nad Wagiem, syn generała kawalerii Samuela de Benyow i Róży z baronów de Révay, uczeń Scholarum Piarum w miasteczku Święty Jur koło Preszburga /Bratysławy/, elew Szkoły Morskiej w Hamburgu, uczestnik kilku podróży morskich, głośny z pewnego zajazdu w Hruszowie na Spiszu /za co został skazany i w konsekwencji uciekł do rodziny w Polsce/, ówcześnie rotmistrz milicji księcia Karola Radziwiłła "Panie Kochanku" i kandydat do Konfederacji Barskiej. Uznawany zazwyczaj za Polaka, rzadko za Słowaka, niekiedy za Węgra. Z całą pewnością nazywał on Polskę swoją ojczyzną z wyboru.
   Wybranką Maurycego była panna Anna Zuzanna Hönsch /Heńska/, luteranka, córka zamożnego mieszczucha ze Spiskiej Soboty, miasta należącego z 15. innymi do Rzeczypospolitej Polskiej.
   Ukochany, realizujący już jakieś zadania Generalności Konfederacji na Spiszu, wybierał się do jednej z partii wojskowych, lecz dopadnięty w drodze przez narzeczoną, która była w ciąży, zdecydował się na zawarcie małżeństwa.
   Ślubu owej parze udzielił pastor Bogusław Teofil Arana, który świadectwo tego sakramentu wystawił 15 października roku następnego w Bytomiu, gdzie wówczas przebywał. Odpis tego dokumentu poświadczonego przez władze miasta Poprad w 1787 roku znajduje się w Ôrszágos Levéltár w Budapeszcie /sygn. P-47, Benyovszky Csald/. Dokument był wystawiony i uwierzytelniony zapewne dla potrzeb Anny Zuzanny, gdy Maurycy trafił do niewoli rosyjskiej, a potem ostatecznie zginął.
   Wieś i folwark należały do pułkownika Józefa Kempieńskiego, z królewskiej gwardii koronnej, i jego żony Zuzanny z Żeleńskich, obydwojga wyznania kalwińskigo.
   Zawarcie ślubu w zborze wielkanockim, należącym do gminy krakowskiej, miało bardzo duże znaczenie moralne, gdyż nadawało ślubowi wysoką rangę. Państwo młodzi na czas zawarcia obrządku zatrzymali się na kilka dni w należącej do folwarku karczmie i osadzie Cieplice.
   Anna Zuzanna pozostała na Spiszu, a Maurycy rozpoczął swój udział w Konfederacji, jako hrabia August Hadik von Futak. Miała ta służba kilka epizodów, wśród których jest obrona Żwańca w pobliżu Chocimia /8 marca 1769 roku/, pod wodzą starosty augustowiskiego Franciszka Pułaskiego /jego młodszy brat starosta zezuliniecki Kazimierz dawał tego samego dnia odpór nieprzyjacielowi w Okopach św. Trójcy nieopodal Kamieńca/. Działalność w Konfederacji kończy Maurycy 19 maja, gdy dostaje się do niewoli rosyjskiej.
   Po rozlicznych perypetiach w niewoli /próba ucieczki, czy spisek zmierzający do uwolnienia z Kaługi biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka/ trafił jako szczególnie niebezpieczny więzień pod koniec 1770 roku do Bolszeriecka na Kamczatce.
   Tam, w krótkim czasie, potrafił podporządkować sobie zesłańców, pozyskać zaufanie urzędników, oficerów i oczarować swoimi manierami rodzinę gubernatora, a zwłaszcza jego córkę Afanazję Niłow. W wyniku wywołał bunt i 27 kwietnia 1771 roku opanował Bolszerieck, port Ksekawka i korwetę św. św. Apostołowie Piotr i Paweł. 12 maja z 85 uczestnikami spisku na pokładzie korwety opuścił pod banderą Rzeczypospolitej Kamczatkę. Odyseja okrętu wśród wysp i archipelagów północno-zachodniego Pacyfiku zakończyła się po 134. dniach żeglugi u wybrzeży Chin w portugalskim Makau.
   Dalszą podróż do Europy odbył Maurycy i jego towarzysze na pokładzie dwóch okrętów francuskich: "Dauphin" /64 działa/ i "Laverdi" /59 dział/, które po drodze zawinęły na Ille de France /Mauritius/, siedziby francuskiego gubernatora, i Madagaskar. Do Francji przybył 19 lipca 1772 roku.
   Wsławiony ucieczką "naokoło świata" wstąpił do służby króla Ludwika XV. Otrzymał stopień pułkownika i dowództwo nad pułkiem. W tym czasie przebywający na uchodźctwie przywódcy Konfederacji wręczyli mu nominację na generała majora.
   Minister marynarki Pierre de Baynes zaproponował mu wyjazd z korpusem ochotników na Madagaskar, która to wyspa z braku złota i drogich kamieni oraz z uwagi na wojowniczą ludność nie była jeszcze skolonizowana. Maurycy wypłynął 22 maja 1773 z Lorient z korpusem liczącym 1.500 ludzi na pięciu okrętach /flagowy "La Marquise de Marbeuf"/ i przez Ille de France, gdzie dopłynął 22 września, dotarł na Madagaskar 14 lutego 1774 roku. Była tam z nim również Anna Zuzanna, którą - po swoim przybyciu do Francji - ściągnął ze Spisza. Na Ille de France urodziła syna Karola; niebawem jednak umarł.
   Tymczasem stara Malgaszka, sprzedana w młodości Francuzom i przez 50 lat zamieszkała Ille de France, opowiadała swoim rodakom, że Maurycy jest synem córki króla Madagaskaru Ramini Larizona, również w młodości sprzedanej cudzoziemcom.
   Maurycy wykorzystuje to opowiadanie i podporządkowuje sobie miejscowe plemiona, również zbrojnie. Jego siedzibą jest Louisbourg, przy ujściu rzeki Linqnebale, potem port Augusta. 10 października 1776 roku "wielki kabar" /zgromadzenie wodzów/ uznaje Maurycego za "ampansakabe", czyli wielkiego króla Madagaskaru.
   Wobec niechęci gubernatora Ille de France i różnych Francuzów do tych poczynań na wyspie, Maurycy opuścił 14 grudnia 1776 roku Madagaskar na brygu "Belle Arthur" i w kwietniu roku następnego przybył do Paryża, aby przekonać rząd francuski do tego, iż tylko jego osoba, jako murzyńskiego króla wyspy, zagwarantuje Francji wyłączne na niej wpływy.
   Obsypany królewskimi zaszczytami, jak tytuł hrabiego, krzyż św. Ludwika, szpada honorowa, stopień generała brygady i dożywotnia pensja, nie otrzymał jednak zgody nowego króla Ludwika XVI na swoje propozycje.
   Bezczynność i życie dworskie nie odpowiadały jego awanturniczej naturze. Ponieważ od cesarza Józefa II uzyskał przebaczenie swych win z młodości, więc udał się do Austrii. Odwiózł żonę na Spisz, a sam wziął udział w wojnie austriacko - pruskiej jako dowódca 11 Pułku Szeklerów Siedmiogrodzkich. Potem osiadł w majątku Vieska koło Nowego Miasta nad Wagiem. Na zlecenie cesarza studiował w tym czasie we Francji, i poza nią, organizację marynarki, transportu i handlu zagranicznego. W 1780 roku objął funkcję komendanta Fiume /Rijeki/.
   Madagaskar, który opuścił z zamiarem zrealizowania swej wizji, dręczył go jednak nieustannie W tym celu wyprawił się do Paryża i dalej, bo aż dwukrotnie, do Ameryki /1779 i 1782/. Podjął dojrzałą próbę zainteresowania Madagaskarem, jako bazą do walki z Anglią, amerykańskiego Kongresu Kontynentalnego. Przystąpił również do przygotowania planu utworzenia Legionu Ochotników do wojny z koroną brytyjską. Jednak wojna amerykańsko - angielska dogorywała i nadchodził czas zawierania pokoju.
   W 1783 roku Maurycy był znów w Europie, gdzie sprawą Madagaskaru próbował zainteresować dwory francuski, austriacki i angielski, ale nie uzyskał żadnego pozytywnego rezultatu. Z pomocą Jeana Hyacinthe'a de Magellana, potomka słynnego żeglarza, i bankiera Josepha Banksa doszło do zawarcia w marcu 1784 roku spółki w celu prowadzenia bezpośredniego handlu Ameryki z wyspą budząca tak wiele emocji. 14 kwietnia Maurycy z żoną odpłynął z Anglii statkiem "Intrepid" do Baltimore. W podróży towarzyszył mu również szwagier. Po zaokrętowaniu ludzi, broni, sprzętu i towarów, ekspedycja już 5 października wyruszyła na Madagaskar. Anna Zuzanna pozostała jednak w Ameryce, gdyż niebawem urodziła dziecko.
   Wyprawę tę obserwował jednak wywiad francuski, który przekupił w celu pokrzyżowania zadań ekspedycji szypra. W wyniku tej akcji statek prawie rok błądził po wodach Atlantyku i dopiero 7 lipca 1785 roku dotarł na północno-zachodnie wybrzeże wyspy.
   Tutaj po wyładowaniu tylko części broni, materiałów i sprzętu statek odpłynął, pozbawiając Maurycego realnej osłony i znacznej części towarów przeznaczonych dla handlu z tubylcami. Mimo 8.letniej nieobecności na wyspie Maurycy odbudował swój autorytet i zyskał posłuch Malgaszy. Swoją stolicę, nazwaną od swego imienia jako Mauritanię /Ambotzirafia/ zbudował na wschodnim wybrzeżu wyspy. Wzniósł tam fort, koszary i plac ćwiczeń.
   Francuzi zaniepokojeni działalnością Maurycego, zmierzającą do zachowania samodzielności wyspy /która od 1642 roku była ogłoszona własnością francuską, ale nie została dotąd skolonizowana/, postanowili zlikwidować jego państwo przez wysłanie na Madagaskar specjalnej ekspedycji karnej. Dotarła ona tam niebawem i 26 maja 1786 roku doszło do zbrojnej konfrontacji, podczas, której już od pierwszej kuli został zabity Maurycy i wszystko o czym marzył legło w gruzach. Madagaskar przechodził na własność Francji.
   Napisane przez Maurycego Beniowskiego pamiętniki liczą cztery tomy. Po raz pierwszy zostały wydane po angielsku w 1790 roku, natomiast po polsku 7 lat później. Były tłumaczone na wiele języków. Są one wielkim bestsellerem końca XVIII wieku.
   Awanturnicza, heroiczna i wielkiej miary patriotyczna biografia, rozgrywająca się w niezwykłej scenerii kilku kontynentów, opowiadana frapująco przez jej bohatera, fascynowała współczesnych , nie zawsze w zgodzie z prawdą historyczną, dość będzie wymienić tutaj dramat Augusta von Kotebue z 1794 i poemat Juliusza Słowackiego z 1841 roku.
   Mała wioska Wielkanoc może być dumna z faktu, że i ona znalazł się na ścieżkach tego "Nieśmiertelnego awanturnika", jak nazwał go przed 30. laty mój przyjaciel, rycerz pióra, uparty polemista Janusz Roszko.
Stanisław Piwowarski
« powrót

Adres Redakcji:

Miechów, Plac Kościuszki 7/28
telefon/fax: (041) 383-40-26
e-mail: k.olchawa@op.pl

Gazetę redaguje i wydaje:

Kazimierz Olchawa we współpracy z samorządami Miechowszczyzny.

Współpracownicy: Włodzimierz Barczyński, Krzysztof Capiga, Monika Czekaj, Jolanta Dróżdż, Anna Grządziel, Małgorzata Kusarek, Grażyna Łysek, Fryderyk Markiewicz, Adam Miska, Paweł Miś, Ryszard Nasada, Katarzyna Olchawa, Paweł Olchawa, Stanisław Piwowarski, Mirosław Pogoń, Elżbieta Szopa, Marek Szopa, Krzysztof Świerczek, Anna Wąwoźna, Wojciech Waśniowski, Jan Włudarczyk, Tadeusz Zaich, Jan Żebrak, Józef Żelaśkiewicz - Warszawa

Zamieszczamy ogłoszenia drobne i reklamy. Ceny: 1 cm2 - 40 gr., ogłoszenia drobne - 1 słowo - 30 gr. Za treść reklam i ogłoszeń Redakcja nie odpowiada.

"Gazeta Miechowska" zrzeszona jest w Polskim Stwarzyszeniu Prasy Lokalnej w Krakowie i Stowarzyszeniu Polskich Mediów w Warszawie.

2000-2017© Copyright by Studio Reklamy s.c. » o serwisie | » o autorach | » licencja serwisu | » reklama u nas